Ngày xưa, có một ông vua muốn tìm người tài giỏi giúp nước, bèn sai một viên quan đi khắp nơi dò la. Viên quan đi khắp vùng, ai ông cũng đố đủ thứ câu hóc búa, nhưng chưa gặp được ai thật đặc biệt. Một hôm, ông đi ngang cánh đồng, thấy hai cha con đang làm ruộng: cha thì đánh trâu cày, con trai nhỏ thì đập đất. Ông bèn ghìm ngựa lại, hỏi lớn:
– Này lão kia, trâu của lão một ngày cày được mấy đường?
Người cha chưa kịp trả lời thì cậu bé chừng bảy, tám tuổi đã nhanh nhảu:
– Thưa ông, nếu ông cho biết ngựa của ông đi một ngày được mấy bước, cháu sẽ nói trâu của cha cháu cày được mấy đường!
Viên quan sửng sốt, nghĩ thầm: "Đây chắc chắn là nhân tài rồi!", bèn hỏi quê quán hai cha con rồi phi ngựa về tâu vua.
Vua nghe chuyện, liền ra lệnh thử tài: ban cho làng ba con trâu đực và ba thúng gạo nếp, bắt năm sau phải nộp lại chín con trâu con, nếu không sẽ bị phạt. Cả làng hoang mang, họp mãi không nghĩ ra cách, chỉ có cậu bé nói:
– Đây là lộc vua ban, làng cứ giết hai trâu và đồ hai thúng gạo nếp làm cỗ ăn mừng, còn một trâu và một thúng gạo, cha con con sẽ lấy làm kinh phí trẩy kinh lo liệu việc đó.
Cha bé lo lắng:
– Ăn hết rồi lấy gì nộp cho vua?
Cậu bé quả quyết:
– Cha cứ tin con!
Lên kinh, cậu bé giả khóc thảm thiết ngoài cổng cung. Vua cho gọi vào, hỏi:
– Sao con khóc?
– Tâu đức vua, mẹ con mất sớm, mà cha không chịu đẻ em cho con chơi…
Vua bật cười:
– Làm gì có chuyện đàn ông đẻ được!
– Thế sao lại bắt làng con nuôi trâu đực đẻ ra chín trâu con?
Vua bật cười ha hả, nhưng vẫn chưa chịu thua, hôm sau lại sai sứ mang con chim sẻ đến, bắt làm ba mâm cỗ. Cậu bé đưa ra một cây kim may, bảo:
– Xin mang về rèn cho cháu con dao để xẻ thịt chim!
Vua lúc này mới thực sự tâm phục, thưởng lớn cho hai cha con.
Chẳng bao lâu, sứ giả nước láng giềng đưa sang một chiếc vỏ ốc, đố xâu chỉ qua ruột ốc. Các quan nghĩ mãi không ra, lại mời cậu bé. Cậu chỉ hát:
"Tang tính tang, tính tình tang
Bắt con kiến càng buộc chỉ ngang lưng
Bên thì lấy giấy mà bưng
Bên thì bôi mỡ, kiến mừng kiến sang…"
Vua làm theo, quả nhiên xâu được chỉ. Từ đó, cậu bé được phong Trạng Nguyên, cho ở lại bên vua để giúp việc triều đình.
Cậu bé thông minh. Nguồn: Miền Cổ Tích